به مناسبت شصت و نهمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد/به مناسبت لقب «قیام ملی» از ۲۸ مرداد!


برای بررسی این رویداد ابتدا باید فضای آن دوره را بررسی کرد. شاه حق برکناری او را داشت، اما حق استفاده از قدرت های خارجی را نداشت. دوم اینکه دو تبصره به قانون اساسی اضافه شده است. این قانون در دوره قاجار برای مجلس مؤسسان نوشته شد و انتخابات اساساً با سرنیزه و با مهلت بسیار فشرده برگزار شد. دو اصل قانون اساسی تغییر می کند. اولاً سلطنت به خاندان پهلوی منتقل می شود که خلاف قانون اساسی است. ثانیاً شاه باید در قبال مردم یعنی نمایندگان مجلس پاسخگو باشد، این اصل از دوره سوم یا چهارم شورای ملی به قانون ضروری تبدیل شد و این بحث در مجلس پنجم به اوج خود رسید و در نتیجه همین نمایندگان بودند که مجلس موسسان را انتخاب کردند، قانون اساسی را ایجاد و تغییر دادند. شهید مدرس اعتراض کرد که من به خودم رای دادم. آن یک رای کیست؟ پس رضاشاه آنقدر عصبانی بود که حاضر نشد حتی یک رای مدرس را به عنوان آمار قبول کند! با پیشرفت آن، تنها یک نام از قانون اساسی مشروطه باقی مانده است.

روش های استفاده از قدرت سرویس های اطلاعاتی و سیا چه بود؟

اصل کار سازمان های اطلاعاتی جمع آوری اطلاعات و اسناد موثر توسط جاسوسان است. کودتای 28 مرداد شاهد فعالیت سازمان اطلاعات و خبرنگار شاپور بود که به دلیل اینکه معلم شخصی ملکه ثریا بود به دربار رفت. او به سفارت آمریکا رفت و آمد داشت. او منشی سفارت هند و معلم زبان انگلیسی در دانشگاه هنگ کنگ بود.

یعنی هم فرصت نفوذ داشت و هم اطلاعات جمع‌آوری می‌کرد و آمریکا هم با توجه به سابقه‌ای که از دوران مشروطیت در ایران جمع‌آوری کرده بود و شهرت پیدا کرده بود، شبکه بزرگ جاسوسی داشت که از آن اطلاعات جمع‌آوری می‌کرد. او با استفاده از عناصر مختلف از جمله مردان بد و زنان بد، موفق شد کودتا را رهبری کند و به اهداف خود برسد.

عوامل مؤثر در کودتای 28 مرداد چه بود و چگونه رخ داد؟

عوامل تأثیر را می توان به دو دسته تقسیم کرد. یک سری عوامل تقویت کننده وجود داشت، یک سری عوامل تضعیف کننده. عوامل تضعیف کننده شکستن یا جدا کردن سه ضلع مثلث قدرت بود. آیت الله کاشانی، فدائیان اسلام و دکتر. ما مصدق هستیم بین تنش و کشمکشی که ایجاد شد و این سه ضلع و جبهه ملی شدن صنعت نفت (نه جبهه ملی) فاصله بود، اما بین همه جریان هایی که گرد هم آمدند و این حرکت را شروع کردند، شکاف و حتی شکاف ایجاد شد. انشعاب هم وجود داشت و در این تنهایی دکتر. برخی تصمیمات غلط مصدق و دیگران این جبهه را تضعیف کرده است.

دوم، تصمیمات تقویتی بود که آژانس اطلاعاتی و عناصر اطلاعاتی سیا موفق به گرفتن آن شدند، از جمله جمع آوری اخبار از مناطق مختلف و اطلاع دادن به شاه مبنی بر اینکه ایران در آغوش کمونیسم افتاده است. در این بین با جنگ روانی که به راه انداختند از طریق نشریات مختلف می خواستند افکار عمومی جامعه را تحت تأثیر قرار دهند.

سوم اینکه به بازار حمله کردند و دفتر روزنامه توفان و همچنین دکتر دکتر را به آتش کشیدند. استفاده از ستمگران بود که به خانه مصدق حمله کردند. لشکر چهارم اداره ارتش بود. با توجه به اینکه خبرنگار شاپور یک دانشکده نظامی بود، توانست افسران لایق مورد نظر خود را برای عملیات بیابد و با رهبری آنها، ارتش را به صحنه آورد و نیروهای مخالف را قبل از کودتا به هلاکت رساند. قبل از کودتا، افشارطوس و دکتر. آنها نیروهای له یا علیه مصدق را نابود کردند.

به عبارتی محیط کار فراهم شد و خارجی ها دکتر. مصدق به خواسته دولت خود عمل نکرد و دولت به دلیل مشکلات مالی قادر به اجرای بسیاری از برنامه های خود و پرداخت بدهی های خود نبود. به همین دلیل، علاقه عمومی کاهش یافت و از قیام 30 جولای تا 28 اوت، دکتر. ما شاهد کاهش چشمگیر حضور حامیان مصدق بوده ایم، همه این شرایط به این وضعیت منجر شده است.

آیا سرویس های اطلاعاتی انگلیس و آمریکا از همان روشی که در کودتای 28 مرداد در کشورهای دیگر استفاده کردند استفاده کردند؟

این جنگ جهانی دوم سیا است. این اولین تجربه او از سرنگونی یک دولت پس از جنگ جهانی دوم بود. آمریکا پس از ایران در شیلی از این روش استفاده کرد و با سرکوب دولت آلنده پینوشه را بر سر کار آورد.

این کار توسط خود کشور انجام نمی‌شود، بلکه کودتای مبتنی بر اطلاعات سازمان‌های اطلاعاتی است، قبل از آن سازمان اطلاعات کودتای سوم اسفند را در ایران به راه انداخت. بسیاری از جمله آقای شهبازی در کتاب های خود عنوان کرده اند که رضاخان افسر فعالی نبود که عاشق ایران باشد، اما او بود که توسط مامور اردشیر ریپورتر پیدا شد و اردشیر ریپورتر چندین ماه با رضاخان میرپنج صحبت کرد و آماده حمل شد. از کودتا سازمان اطلاعات قبلاً این تجربه را داشت و سیا که تقریباً در ابتدای راه بود، به تجربه خوبی برای او تبدیل شد و در کشورهای مختلف از جمله شیلی از آن استفاده کرد.


تبادل یادداشت تفاهم خرید تسلیحات بین ایران و انگلیس با حضور طوفانیان و یک مقام انگلیسی. خبرنگار اولین نفر سمت راست است

ایالات متحده مدتی است که از جنبش ملی شدن نفت ایران حمایت کرده است. چرا مصدق ناگهان به ایران پشت کرد؟

نمی توان گفت که آمریکا مدافع ایران است. سیاست بی طرفی اعلام شده از سوی رئیس جمهور آمریکا آنها را ملزم به پیروی از این سیاست می کرد. روسیه بیشترین تلفات جانی و بیشترین خسارت را در جنگ جهانی دوم به بار آورد. انگلستان به شدت بمباران شد و آمریکا تنها محیطی بود که عملاً امن باقی ماند. این کشور به دلیل فاصله ارضی و خسارات و تلفات کمتر، موفق شد جایگزین انگلستان مستعمره سابق شود و با تغییر سیاست آمریکا پس از سال 1320، حضور آمریکا در مناطق مختلف پررنگتر و برهنه تر شد و وضعیت استعماری را نشان داد. از آنجایی که ایران یکی از مناطق مهمی است که صنعت نفت به تدریج در آن خودنمایی می کند، آمریکا وارد این عرصه شد و از این فرصت نهایت استفاده را برد.