قاجار قبل و بعد از تجزیه ایران


ایران در زمان تأسیس سلسله قاجار اینگونه نبود. آغا محمدخان قاجار پس از غلبه بر مدعیان حکومت و اتحاد مجدد ایران، قلمرو وسیع و یکپارچه ای ایجاد کرده بود که حدود دو سوم پادشاهان بعدی قاجار را به آن بخشید.

تا آغا محمد خان بود اوضاع خوب بود اما از دست فتحعلی در امان بود! خلاصه وضعیت جدایی و جدایی بخشهای وسیعی از ایران در زمان فتحعلی قاجار چنین است: «او پادشاهی را از عموی خود آقا محمدخان به ارث برد و در جست و جوی قدرت و رقابت بین سه امپراتوری گرفتار شد. یعنی روسیه، انگلیس و فرانسه در سال بعد از میلاد در طول سلطنت 37 ساله وی که 25 سال در جنگ با امپراتوری روسیه بود، دو بار شکست خورد و دو بار عهدنامه گلستان و ترکمنچای و در مجموع حدود 250 مساحت را امضا کرد. هزار کیلومتر مربع در این دو منطقه از سرزمین های ایرانی جدا شد که به آن شهر یا هفده استان قفقازی ایران می گویند.

پس از فتحعلی، ناصرالدین قاجار نیز گوشه هایی از نقشه ایران را که بیشتر آن کار انگلیسی ها بود، برید. در «پیمان پاریس»، بخشی از هرات و بخشی از افغانستان امروز، بلوچستان «پیمان جواهر»، کردستان «دوم. خراسان.

مروری بر داستان قاجارها با نقشه ایران این بود: «دولت کاجار تقریباً 3 میلیون و 500 هزار کیلومتر مربع از خاک ایران را با عهدنامه گلستان، ترکمنچای، ارزروم، آهال و… از دست داد. اراضی 10 کشورهای مستقل آسیای مرکزی و منطقه قفقاز با افغانستان و از جمله بلوچستان و بخش‌های وسیعی از کردستان.

در نتیجه در 18 آبان 1304 شورای ملی بند واحدی را به تصویب رساند و لغو سلطنت قاجار را اعلام کرد و حکومتی که نزدیک به 130 سال وجود داشت و حدود دو سوم خاک خود را از دست داده بود، تاریخ ساز شد.